Yeterli gıda bir bebek için ne kadar önemliyse yeterli uyku da en az o kadar önemli. Uykusu eksik kalan çocuklar sık hastalanıyor, öğrenme problemleri yaşıyor ve genellikle huzursuz oluyorlar. Uzmanlar, çocuğun kendi kendine ve yeteri kadar uyumasını sağlamak için “uyku eğitimi” yöntemlerini öneriyor. Peki ama uyku eğitimi bebeğe ve ebeveyne ne sağlıyor, farklı yöntemleri var mı ve nasıl uygulanmalı? Eren Kaya, araştırma ve deneyimlerinden yola çıkarak yazdığı "Uyku Kitabı"yla, tüm bu sorulara ışık tutuyor.
 
     Ebeveynlerin doğumdan sonra yaşadığı en zorlu süreçlerden biri uyku. Dilimize "bebek gibi uyumak" ifadesi yerleşmişse de bir bebeğin uyku düzenini oluşturmak sanıldığı kadar kolay değil. Babalar bu sorumluluğu nadiren üstlendikleri için uykusuz ve harap olan ise çoğunlukla anneler oluyor. Buradan çıkış noktası ise "uyku eğitiminde" görülüyor. Eren Kaya da, "Uyku Kitabı" ile çocuklar için uyku öneri ve deneyimlerini, uyku eğitiminin detaylarını ebeveynlere anlatıyor.

     Eren Kaya, sağlık ve uyku alanındaki araştırma ve deneyimlerini önce blogu, ardından da oluşturduğu "Beşer Yapım Bakım Onarım" (BYBO) adlı internet topluluğuyla anne babalarla paylaşıyor. Çok merak edilen uyku sorunları ve uyku eğitiminin detaylarını ise Ağaçkakan Yayınları'ndan çıkan "Uyku Kitabı"nda anlatıyor. Kaya, uyku eğitimiyle ilgili en çok merak edilen soruları yanıtladı.

Uyku neden bu kadar önemli?
2009 yılında Archives of Womens Health’de yayınlanan bir çalışmaya göre depresif annelerin rahatsızlıklarının ilk nedenleri arasında uykusuzluk var. 2015 yılında yapılan bir başka çalışmanın sonuçlarına göre ise evlilik içi problemlerde uykusuzluğun da azımsanmayacak bir rolü var. Uykusuz olduğunuzda hem çocuğunuza hem eşinize ve evinize yeterli ve gerekli ilgiyi vermeniz çok zor. Ne kadar isteseniz de bozuk bir uyku düzeni ile gün içerisinde sağlıklı işlemeniz mümkün değil.

     Uyku, tüm hayatınız boyunca hem fiziksel hem ruhsal sağlığınızı direkt olarak etkiler. Sağlıklı ve düzenli uykunun olmadığı durumlarda yaşam kalitesinin yüksekliğinden bahsetmek mümkün değildir. Uyku, beyin başta olmak üzere tüm vücut fonksiyonlarını destekler ve doğru çalışmalarına yardım eder. Siz uyurken beyniniz bir sonraki güne hazırlanır. Gün içerisindeki performansınız tamamen geceyi nasıl geçirdiğinize bağlı olarak değişir. Eğer sürekli olarak düzensiz, yetersiz ve kalitesiz uyuyorsanız ne iş hayatınızda ne de ev hayatınızda verimli olmanız mümkün değildir. Uyku eksikliğinin vereceği hasar kısa vadeli olabileceği gibi uzun vadede de genel olarak sağlığınıza zarar vermeye başlar ve kronik bir sağlık sorunu yaşama ihtimaliniz artar.

Bir çocuk uykusunu almazsa ne olur?
Çocukların bedensel ve zihinsel gelişimleri için düzenli ve yeterli uykuya ihtiyaçları vardır. Uykusu eksik kalan çocuklar sık hastalanırlar, öğrenme problemleri yaşarlar ve genellikle mutsuz/huzursuz çocuklar olurlar. Dr. Marc Weissbluth Healthy Sleep Habits, Happy Child isimli kitabında şöyle der: “Uyku problemleri (ya da bozuklukları) çocuğun yalnızca gecelerini değil gündüzlerini de kötü etkiler. Çocuk zihinsel olarak uyanık kalmakta zorluk çeker, dikkatini toplamada zorlanır, konsantrasyon güçlüğü çeker ve dikkati çok kolay dağılır. Aynı zamanda fiziksel olarak fevri hareketleri olur, hiperaktif ya da tembel olur.” Bütün bunlar da çocuğun ya da bebeğin gelişimini olumsuz etkiler elbette... Yapılan araştırmalara göre uyku sorunu olan bebeklerin %84’ü, ilerleyen yaşlarında da şu veya bu şekilde uyku problemi yaşamaya devam ediyorlar.

     Bebeklerin ya da çocukların uykularının kalitesiz olması ayrıca sürmenaj benzeri bir yorgunluğa/bitkinliğe neden olur. Sürmenaj, Sürekli ve aşırı çalışmaktan kaynaklanan yorgunluk ve/veya bitkinliktir. Tam olarak nasıl/hangi noktada ortaya çıktığı bilinmemekle beraber ortaya atılan görüşlerden biri beyindeki sinir hücrelerinin biyokimyasal elemanlardan fakir kalmasıdır. Sürmenajlı kişilerde günlük rutin hareketleri gerçekleştirmek dahi işkence gibi gelir.

Bütün bu uyku meselesinin özü uyku eğitimi mi?
Bütün bu meselenin özü uyku eğitiminden ziyade uyku rutini diye düşünüyorum. Eğitim her çocuk için şart değildir fakat uyku hijyeni gereklidir. Araştırmalar, bebeklik/ çocukluk döneminde yeterli ve düzenli uyumayanların bu sorunu yetişkinliklerine taşıdığını ve çözmekte zorlandıklarını gösteriyor. Bu bağlamda hem ailelerin hem de pediatristlerin bebeklerin sağlıklı bir uyku düzeni oluşturabilmeleri için çalışmaları gerekiyor. Bebeklerde uyku hijyeninin altın kuralı bir rutin oluşturmaktır. İlk 1-2 haftadan sonra emzirme düzeni yerleştikten, anne-baba ve bebek birbirlerine biraz alıştıktan sonra bu rutin rahatlıkla yerleştirilebilir. Uyku Kitabı'nda bu rutinin nasıl olması gerektiğine değiniyorum. Çocukların bedensel ve zihinsel gelişimleri için düzenli ve yeterli uykuya ihtiyaçları vardır. Uykusu eksik kalan çocuklar sık hastalanırlar, öğrenme problemleri yaşarlar ve genellikle mutsuz/ huzursuz çocuklar olurlar.

Her çocuk farklı diyoruz. Tek bir uyku eğitimi yönteminden söz edilebilir mi?
Edilemez. Nasıl uyku rutini tek bir yöntem baz alınarak uygulanamazsa uyku eğitimi de aynı şekilde… Her aile ve her bebek farklıdır; farklı düzenleri ve ihtiyaçları vardır. Bu düzen göz önüne alınarak eğitime başlanmalıdır. Benim Uyku Kitabı’nda anlattığım yöntem, pek çok kitabı ve tecrübeyi okuduktan sonra kendime ve kızıma uygun olarak oluşturduğum bir eğitim. Çocuklarına uyku eğitimi vermek isteyen anne-babalara önerim, tek bir kaynağa bağlı kalmadan, ulaşabildikleri bütün kaynakları okuduktan sonra kendilerine uygun olan yöntemi uygulamaları olur.

     Bebek için ömrünün ilk aylarında hayati önem teşkil eden iki şey var; beslenme ve uyku. İkisinden biri eksik kalırsa sağlıklı olması mümkün değil. Bu sebeple ilk 6 ay zaten sadece anne sütü diyoruz. Hayati önem arzeden beslenmeyi sağlamak için ebeveynlerin bebeğin nasıl emzirilmesi ve hangi dönemde ne sıklıkta emzirilmesi gerektiğini öğrenmeleri gerekiyor. Emzirme ile birlikte rayına oturtulması gereken kısım da düzenli ve yeterli uyku. Tıpkı beslenme gibi bebeğin uyku ihtiyacı da karşılanmazsa sağlığını kaybetmesi kaçınılmazdır. Bu sebeple, eğer doğal olarak oluşan bir uyku düzeni yoksa bebeğin, bunu sağlamak için her hangi bir uyku eğitiminin şart olduğunu düşünüyorum.